Zapaść alkoholowa – objawy, przyczyny, skutki, pierwsza pomoc. Jak wygląda zapaść alkoholowa?

Czym jest zapaść alkoholowa? Z medycznego punktu widzenia to potoczna nazwa ciężkiego stanu po nadmiernym spożyciu alkoholu (często w krótkim czasie), gdy działanie alkoholu prowadzi do groźnych zaburzeń: oddychania, krążenia i świadomości. W skrajnym przypadku prowadzi nawet do utraty przytomności. Taki epizod może zdarzyć się zarówno osobom pijącym jednorazowo za dużo alkoholu, jak i alkoholikom. W obu sytuacjach zapaść to stan zagrożenia życia – wymagający natychmiastowej reakcji. Poniżej wyjaśniamy, czym jest zapaść alkoholowa, jakie są przyczyny i objawy zapaści, ile może trwać, jak wygląda pierwsza pomoc krok po kroku oraz jakie są skutki dla zdrowia i życia. 

Co to jest zapaść alkoholowa? Czy wystąpienie zapaści to stan zagrożenia życia? 

Klinicznie najtrafniejszym pojęciem dla potocznego określenia „zapaści alkoholowej” jest ostre zatrucie alkoholem etylowym. W artykule dla uproszczenia pozostaniemy przy potocznym określeniu „zapaści” – jest często używane przez pacjentów. 

Warto wiedzieć, że zapaść alkoholowa może prowadzić m.in. do głębokich zaburzeń świadomości, spłycenia oddechu, tzw. śpiączki alkoholowej, zaburzeń rytmu serca, a w skrajnych przypadkach do zatrzymania oddechu i zatrzymania krążenia. Stan zatrucia i wystąpienie zapaści alkoholowej wymaga więc pilnego działania medycznego.

5 najważniejszych informacji o zapaści alkoholowej:

1. Zapaść alkoholowa jest stanem, który może wystąpić po nadmiernym spożyciu alkoholu; jeśli zapaść wystąpi u osoby z wysokim stężeniem etanolu we krwi – istnieje bardzo duże ryzyko groźnych powikłań. Działaj szybko i wezwij pogotowie!
2. Typowe objawy zapaści to m.in. zaburzenia świadomości, wymioty, wolny i nieregularny oddech, sina skóra, hipotermia, mogą wystąpić drgawki.
3. Pamiętaj, że w ciężkim zatruciu, gdy występuje nagła zapaść, może dojść do zatrzymania akcji serca i oddechu.
4. Postępowanie szpitalne w przypadku zapaści obejmuje m.in. monitorowanie oddechu i tętna; czasami: podanie tlenu, uzupełnienie płynów, podanie glukozy / witamin / kropklówki oraz leczenie powikłań (np. hipoglikemii, hipotermii).
5. Potocznie mówi się, że zapaść alkoholowa to inaczej zapaść krążeniowa – można uznać, że to skrót myślowy. Klinicznie: zapaść krążeniowa (wstrząs) to ostra niewydolność krążenia, a ciężkie zatrucie alkoholem może do niej doprowadzić, ale nie jest tym samym stanem.

Ważne: jeśli w Twoim otoczeniu dochodzi do nadużywania alkoholu lub podejrzewasz, że wystąpiła u kogoś bliskiego zapaść alkoholowa – nie zwlekaj. Wezwij pogotowie, następnie skontaktuj się z nami – pomagamy bez oceny: bezpiecznie, dyskretnie i skutecznie.

Przyczyny zapaści alkoholowej 

Przyczyny zapaści, czyli ciężkiego zatrucia etanolem, wynikają z połączenia dużej dawki alkoholu w krótkim czasie, uzależnienia od alkoholu, współistniejących chorób i warunków środowiskowych.

Możliwe przyczyny zapaści: 

• nadmierne spożycie alkoholu w krótkim czasie,
• jednorazowy epizod picia aż do utraty przytomności,
• łączenie alkoholu z lekami (benzodiazepiny, opioidy, leki nasenne/uspokajające),
• hipotermia wywołana etanolem,
• hipoglikemia (spadek glukozy) – drgawki, śpiączka po spożyciu alkoholu,
• odwodnienie i zaburzenia elektrolitowe (np. po wielokrotnych wymiotach),
• alkoholowa kwasica ketonowa (częściej u osób nadużywających alkoholu – szczególnie na czczo),
• choroby współistniejące (choroby wątroby, serca, cukrzyca),
• niska masa ciała,
• wiek skrajny (na zapaść narażeni są młodociani / seniorzy),
• spożycie alkoholi niespożywczych: metanol/izopropanol (prowadzi do groźnego, śmiertelnego zatrucia),

Ważne: zapaść alkoholowa może wystąpić po wypiciu dużej ilości alkoholu w krótkim czasie, zwłaszcza gdy nakładają się: skrajne warunki atmosferyczne (np. zimno), przyjmowane leki, substancje psychoaktywne i choroby. Każdy taki epizod to stan zagrożenia życia.

Objawy zapaści alkoholowej. Jak wygląda zapaść alkoholowa? Jak rozpoznać zapaść? 

Objawy zapaści alkoholowej obejmują m.in. zaburzenia świadomości i oddychania i mają też cechy zapaści krążeniowej (np. hipotensja, szybkie słabe tętno). Niektóre objawy mogą nie zdążyć się w pełni ujawnić, nim dojdzie do nagłego pogorszenia – dlatego liczy się natychmiastowe działanie. Poniżej znajdziesz przykładową listę objawów, które mogą wystąpić w czasie lub przed zapaścią.

Lista objawów zapaści:

Wczesne objawy zapaści / początkowe objawy: 

• splątanie,
• senność,
• słowotok,
• chwiejny chód,
• „gubienie wątku” w czasie wypowiedzi (tzw. „urwany film”),
• nudności i wymioty,
• spłycenie oddechu.

Objawy zapaści alkoholowej: 

• utrudnione oddychanie,
• sinica warg i/lub paznokci,
• hipotermia,
• blado-sina, wilgotna skóra,
• utrata przytomności (czasami głęboka),
• osoba w zapaści może nie reagować na próbę wybudzenia.

Objawy zapaści krążeniowej: 

• obniżone ciśnienie krwi,
• szybkie tętno,
• zimna i lepka skóra,
• nagłe pragnienie,
• omdlenie,
• drgawki,
• zaburzenia rytmu serca,
• w ciężkich przypadkach: zatrzymania oddechu i zatrzymania akcji serca,
• wymioty,
• osłabiony odruch kaszlowy (co zwiększa ryzyko zachłyśnięcia).

Poza tym mogą wystąpić: hipoglikemia, odwodnienie, zaburzenia elektrolitowe.

Jak wygląda zapaść? Osoba jest nadmiernie senna lub nieprzytomna, oddech jest płytki lub bardzo wolny, skóra chłodna i wilgotna, tętno słabe i szybkie, ciśnienie krwi niskie. Mogą występować wymioty i brak reakcji na bodźce. To obraz stanu zagrożenia życia – koniecznie w takim przypadku wezwij pomoc.

Ile trwa zapaść alkoholowa? 

Czas trwania zapaści alkoholowej zależy od ilości spożytego alkoholu, tempa wchłaniania, masy ciała, innych przyjętych substancji, indywidualnych predyspozycji (i sprawności wątroby, która metabolizuje etanol w stałym, wolnym tempie).

Przebieg zapaści i czas trwania (orientacyjnie):

1. Łagodne lub umiarkowane zatrucie: objawy mogą utrzymywać się kilka–kilkanaście godzin.
2. Głęboka zapaść / utrata przytomności: senność/śpiączka może utrzymywać się wiele godzin – do czasu spadku stężenia; w szpitalu skraca się to poprzez leczenie podtrzymujące (tlen, płyny, glukoza / tiamina) i leczenie powikłań.
3. Bardzo wysokie stężenia, ciężkie zatrucie i zapaść: ryzyko śpiączki, długotrwałej nieprzytomności i zgonu; czas wybudzenia jest nieprzewidywalny i zależy od intensywnej terapii oraz stopniowej eliminacji etanolu pod okiem ekspertów.

Zapaść alkoholowa – pierwsza pomoc. Co robić w przypadku zapaści? Leczenie zapaści alkoholowej

Pierwsza pomoc w przypadku podejrzenia zapaści alkoholowej jest prosta w założeniach, ale musi być podjęta jak najszybciej. Pamiętaj: zapaść alkoholowa to poważny stan – dzwoń po pomoc natychmiast, gdy podejrzewasz zapaść.

Krok po kroku (postępowanie w przypadku zapaści zgodne z zasadami pierwszej pomocy):

Krok 1: Wezwij pomoc medyczną – 112/999 (wezwanie pogotowia). Nie czekaj, aż osoba w zapaści to „prześpi”. Podaj dyspozytorowi: co, ile i kiedy mogło być wypite (ilości alkoholu), oraz objawy.
Krok 2. Oceń przytomność i oddech. Gdy osoba oddycha i jest nieprzytomna – ułóż ją w pozycji bocznej ustalonej / pozycji bocznej, monitoruj tętno i oddech.
Krok 3. Udrożnij drogi oddechowe (jak to zrobić? wystarczy: odchylenie głowy, uniesienie żuchwy), kontroluj wymioty – ułożenie na boku chroni przed zachłyśnięciem.
Krok 4. Nie podawaj w stanie zapaści nic do picia / jedzenia osobie zaburzonej lub nawet przytomnej minimalnie; nie prowokuj wymiotów; nie próbuj też powstrzymać wymiotów na siłę.
Krok 5. Zapewnij ciepło (wystarczy koc, bluza – do momentu interwencji karetki pogotowia). Nie stosuj zimnego prysznica ani zimnych okładów na czoło i kark – grożą omdleniem i nasileniem hipotermii; okłady na czoło nie leczą zatrucia.
Krok 6. Gdy oddech się zatrzyma lub stwierdzisz brak oznak krążenia – rozpocznij reanimację (uciski klatki + oddechy, jeśli umiesz) do czasu przybycia pogotowia.
Krok 7. W szpitalu zazwyczaj: tlenoterapia, płyny, glukoza, leczenie hipotermii/hipoglikemii, monitorowanie rytmu serca i ciśnienia – decyzje medyczne w przypadku zapaści podejmowane są zgodnie ze stanem pacjenta.

Pamiętaj! Pierwsza pomoc, szybkość udzielenia pomocy i moment podjęcia leczenia decydują o przeżyciu. Twoim celem jest zatrzymać pogarszanie się stanu (niedotlenienie, zachłyśnięcie) do przyjazdu zespołu ratownictwa.

Jakie mogą być skutki zapaści alkoholowej? 

Skutki zapaści alkoholowej mogą obejmować wiele układów organizmu. Od oddechowego i sercowo-naczyniowego po neurologiczny i metaboliczny. Zapaść alkoholowa stanowi realne zagrożenia życia zarówno „tu i teraz”, jak i w perspektywie odległej.

Lista możliwych skutków zapaści:

• zachłyśnięcie treścią żołądkową – może prowadzić do nagłej niewydolności oddechowej,
• hipotermia – prowadząca do zaburzeń rytmu i nawet zatrzymania akcji serca,
• zaburzenia rytmu serca, zatrzymania oddechu, śpiączka, zgon,
• drgawki (m.in. z hipoglikemii), urazy (upadki, wypadki),
• uszkodzenie mózgu (niedotlenienie mózgu), długoterminowe lub stałe zaburzenia funkcji poznawczych,
• powikłania metaboliczne (alkoholowa kwasica ketonowa),
• odwodnienie i zaburzenia elektrolitowe,
• konsekwencje psychiczne.

Ważne: jeżeli w rodzinie lub Twoim bliskim otoczeniu jest alkoholik lub osoba uzależniona, albo sam zmagasz się z alkoholizmem – odezwij się do nas. Pomagamy rozpocząć leczenie i zaplanować terapię uzależnienia (w tym leczenie alkoholizmu – możemy zapewnić pobyt w bezpiecznym miejscu i udział w terapii uzależnień w ośrodku w Radzimowicach). Pamiętaj: profilaktyka nawrotów minimalizuje ryzyko wystąpienia zapaści w przyszłości.